Rozpoczyna się Europejski Tydzień Profilaktyki Nowotworów Głowy i Szyi w ramach kampanii „Zrozumieć Nowotwory Głowy i Szyi”. W wybranych krajach Europy, w tym w Polsce, odbędą się bezpłatne badania profilaktyczne dla pacjentów. Badania potrwają od 21 do 25 września.
Dlaczego warto z nich skorzystać, zapytaliśmy prof. dr hab. n. med. Karolinę Dżaman – Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, z-ca kierownika oddziału otolaryngologii Międzyleskiego Szpitala Specjalistycznego w Warszawie.
J.R. Pani profesor, zacznijmy o wyjaśnienia, co to właściwie jest nowotwór głowy i szyi?
K.D. Termin nowotwory głowy i szyi obejmuje wszystkie nowotwory w tym regionie bez guzów mózgu. Zalicza się tu więc zmiany onkologiczne górnego odcinka drogi oddechowo-pokarmowej w tym: wargi, jamy ustnej, języka, gardła (m.in. migdałków), krtani, nosa i zatok przynosowych, oczodołu,
ślinianek, uszu, a także nowotwory zlokalizowane na szyi (nowotwory węzłów chłonnych, tarczycy) oraz skórze głowy i szyi.
J.R. Pani profesor, jak by Pani zachęciła pacjentów do wykonania badań profilaktycznych – dlaczego warto z nich skorzystać?
K.D. Dlatego, że te badania pozwalają na wczesne wykrywanie zmian przed-nowotworowych, których usunięcie zapobiega powstaniu nowotworów, a także na szybką diagnozę zmian onkologicznych, w ich nisko zaawansowanym stadium rozwoju. A to znacznie zwiększa szansę na całkowite wyleczenie. Ważna, dodatkowa informacja – w trakcie Europejskiego Tygodnia Profilaktyki Nowotworów Głowy i Szyi, pacjenci będą mogli skorzystać z badania laryngologicznego bezpłatnie.
J.R. Rozumiem, że w trakcie tego tygodnia badań, nie będą od pacjentów wymagane skierowania od lekarza rodzinnego?
K.D. Na takie badanie nie jest wymagane skierowanie, a pacjent nie musi czekać na termin wizyty wiele miesięcy czy nawet lat – jak to odbywa się najczęściej w poradniach specjalistycznych. Badanie wykonywane będą następnego dnia lub w ciągu kilku dni od zapisu, jeśli liczba zapisanych pacjentów uniemożliwi przebadanie wszystkich w jednym dniu.
J.R. Kto w pierwszej kolejności, powinien zainteresować się takimi badaniami?
K.D. Zapraszamy zarówno panie, jak i panowie w wieku od 40-tego do 65-tego rok życia. Każdy kto niepokoi się nietypowymi objawami z regionu głowy i szyi, lub po prostu ma czynniki ryzyka nowotworów np. pali papierosy, nadużywa alkoholu, ma wielu partnerów seksualnych, czy chociażby używa źle dopasowanej protezy zębowej.
J.R. Źle dobrane protezy zębowe? Jaki to ma związek z nowotworami głowy i szyi?
K.D. Niestety ma i to duży. Należy na to zwracać uwagę, bo źle dobrana proteza powoduje stały ucisk i drażnienie dziąsła lub błony śluzowej policzka, przez co ich mechaniczne uszkadzanie i co za tym idzie – przewlekły stan zapalny. To może być punktem wyjścia dla nowotworu.
J.R. To wróćmy do badań profilaktycznych. Na czym one polegają?
K.D. Badania będą polegały na pełnym badaniu laryngologicznym, dokładnej ocenie górnych dróg oddechowych za pomocą fiberoskopu (umożliwia w powiększeniu obejrzenie struktur nosa, gardła i krtani), a w przypadku stwierdzenia podejrzanych zmian – kwalifikacji do dalszej diagnostyki (USG, ocena HPV) i leczenia.
J.R. Wspomniała Pani, Pani profesor o nietypowych objawach, świadczących o możliwym rozwoju tych nowotworów – jakie one są?
K.D. Nowotwory głowy i szyi ze względu na swoje umiejscowienie rozwijają się skrycie i wywołują objawy często początkowo mylone z infekcją. Niepokój powinien wzbudzać symptom utrzymujący się powyżej 3 tygodni lub nieustępujący mimo leczenia tj. przewlekła chrypka, duszność, problemy z przełykaniem, ból gardła, każde owrzodzenie w jamie ustnej, niedrożność nosa – szczególnie jednostronna, której towarzyszy krwawy wyciek z nosa i nieprzyjemny zapach, czy wreszcie guz na szyi lub głowie.
J.R. 3 tygodnie? Tak szybko może się już rozwinąć ten nowotwór?
K.D. Czas rozwoju zależy od jego typu histologicznego, ale najczęściej jest to kilka tygodni. Większość pacjentów w trakcie wywiadu lekarskiego mówi o pierwszych objawach, jakie zaobserwowali u siebie w ciągu ostatnich 3 miesięcy. Chociaż zdarzają się chorzy z wywiadem ponad półrocznym.
J.R. To bardzo szybko! Co jest przyczyną , powodem rozwoju tych nowotworów?
K.D. Głównym czynnikiem jest uszkodzenie komórek, co skutkuje tym, że zaczynają się one niekontrolowanie mnożyć i rozprzestrzeniać. Takim uszkodzeniom mogą sprzyjać pewne czynniki np. dym tytoniowy, alkohol, nieprawidłowa dieta (smażone, przypalone potrawy), zanieczyszczenia powietrza tj. pyły (azbest, pył drzewny), mechaniczne drażnienie – jak na przykład wspomniana, źle dopasowana proteza zębowa, oparzenia dróg pokarmowych, a także przewlekłe stany zapalne i infekcję wirusowe np. HPV (wirusem brodawczaka ludzkiego).
J.R. O protezie dużo już mówiłyśmy, ale sugerowała Pani profesor, że stomatolog może nam tez pomóc we wczesnym wykryciu nowotworu?
K.D. Oczywiście, stomatolog często jako pierwszy wykrywa zmiany w obrębie jamy ustnej i gardła – bo zagląda do nich w trakcie badania. Może zauważyć chociażby podrażnioną błonę śluzową, czy inne zmiany zapalne, które mogą wyglądać na przykład na aftę, a wcale nią nie są. Ważne jest, by zapobiegać przewlekłym stanom zapalnym w obrębie jamy ustnej. Szczególnie w ostatnich latach przybywa osób młodych z tragicznym stanem uzębienia. Kiedyś były przymusowe kontrole stomatologiczne w szkołach i akcje fluoryzacji zębów, a teraz jeśli pacjent sam nie zgłosi się do stomatologa, to może przez pół życia nie wiedzieć, że dzieje się coś bardzo niepokojącego.
J.R. Pani profesor, skoro mówimy o zachowaniach/zaniedbaniach, które mogą nam zaszkodzić w kontekście nowotworów głowy i szyi, to może warto też wspomnieć o ryzykownych zachowaniach seksualnych, czy zaniedbaniach, które wydawało by się nie mają związku z nowotworem głowy i szyi, a jednak …?
K.D. Tak, to jest niezmiernie istotne i bardzo ważne podkreślenia. W praktyce coraz częściej spotykamy raki głowy i szyi – głównie raki gardła (migdałów, języka), które występują u osób młodych – koło 40 roku życia, które wydawałoby się stanowią przykład zdrowego stylu życia. U takich chorych często czynnikiem onkogennym jest HPV.
Należy więc unikać seksu bez zabezpieczeń – prezerwatywa zmniejsza szansę na infekcję HPV. Wielu partnerów seksualnych, to większa szansa na spotkanie osoby zarażonej HPV. Seks oralny to z kolei możliwość przeniesienia wirusa z narządów płciowych w obręb błony śluzowej jamy ustnej i gardła. Seks nietypowy – na przykład wspólne gadżety – to łatwość przeniesienia infekcji; łatwiej o zranienia i otarcia – uszkodzenie naturalnej bariery chroniącej przez infekcją.
J.R. Zatrzymajmy się chwile na wirusie HPV – to wirus, który działa bardzo rozlegle i chowa się pod wieloma „maskami”?
K.D. Wirusy brodawczaka ludzkiego HPV to liczna bardzo rodzina. Poznano około 150 jego typów Niektóre wywołują zwykłe brodawki skóry i są podatne na stosowanie pewnych leków dermatologicznych, w innych przypadkach całkowite pozbycie się wirusa z organizmu jest bardzo trudne lub wręcz niemożliwe. Najbardziej onkogennymi typami są typy 16 i 18.
Jak Pani wspomniała , to bardzo rozległa choroba. Szacuje się, że kontakt z nosicielem wirusa HPV ma około 80% ludzi. W ciągu swojego życia 50-80% aktywnych seksualnie kobiet i mężczyzn, było lub będzie zakażonych HPV. Obecnie uważa się, że wszystkie przypadki raka szyjki macicy są poprzedzone przewlekłą infekcją HPV, a rak szyjki macicy to drugi pod względem częstości występowania nowotworów złośliwych wśród kobiet. U mężczyzn najczęściej HPV wywołuje rak prącia. No i omawiany przez nas rak głowy i szyi – dotyka i kobiety, i mężczyzn.
J.R. Pani profesor, ale można się w pewnym stopniu uchronić przed tym wirusem. Szczególnie uchronić ludzi młodych.
K.D. Większość osób zaraża się HPV wkrótce po rozpoczęciu aktywności seksualnej. Dlatego warto stosować szczepienia przed inicjacją seksualną. Dostępne są trzy szczepionki przeciw HPV. Wszystkie chronią przed tymi najbardziej onkogennymi typami.
J.R. Kończąc naszą rozmowę, powiedzmy jeszcze krótko o tym, jak leczy się nowotwór głowy i szyi?
K.D. To zależy przede wszystkim od stadium w jakim pacjent zgłasza się do laryngologa. Wczesne wykrycie zmian nowotworowych, pozwala na zastosowanie mało inwazyjnego leczenia oraz szybki powrót pacjenta do zdrowia oraz pracy. Najczęściej chory wymaga leczenia chirurgicznego, które może łączyć się z radioterapią i chemioterapią, rzadziej zastosowanie ma immunoterapia.
Trzeba pamiętać, że obszar głowy i szyi to miejsce, w który występują bardzo ważne struktury zarówno dla czynności życiowych, jak i jakości życia chorych.
J.R. Co to znaczy?
K.D. W późnym stadium operacje mogą być bardzo rozległe. Mamy tu bowiem drogę pokarmową, drogę oddechową, narządy zmysłu – węchu, smaku, wzroku, słuchu. Ingerencja w którykolwiek z nich wiąże się często z bardzo dużym pogorszeniem jakości życia chorych. Pacjent musi mieć np. wykonaną tracheotomię (oddycha przez otwór w szyi prowadzący do tchawicy, nie może mówić), gastrostomię (odżywia się przez przewody doprowadzające pokarm bezpośrednio do żołądka), traci węch, smak i niekiedy wzrok. Czasem po leczeniu pacjenci wychodzą do domu z deformacjami twarzy i mimo wyleczenia choroby zaczynają rezygnować z życia społecznego ze względów estetycznych. Twarz jest przecież pierwszym elementem naszego ciała, na który zwracamy uwagę, którego nie da się ukryć.
J.R. Aby uniknąć takich komplikacji, jak często zgłaszać się na kontrolę?
K.D. Trzeba wspomnieć, że większość raków gardła – migdałków, niestety początkowo leczonych jest jak typowa angina – antybiotykiem. Jeśli typowe objawy infekcji trwają ponad 3 tygodnie i nie przechodzą po podstawowym leczeniu, należy zgłosić się do specjalisty. Jeśli pacjent ma czynniki ryzyka, to wskazane są kontrole co 6 – 12 miesięcy.
Wczesne wykrycie nowotworu głowy i szyi daje często 100% szansę na wyzdrowienie w pełnej jakości życia, bez deformacji, bez okaleczeń i umożliwia całkowity powrót do normalnego życia sprzed choroby. Dlatego każde badanie profilaktyczne w razie, stwierdzenia niepokojących zmian, daje szansę pacjentowi na szybką reakcję i leczenie.
J.R. Z tego wynika, że w pewnym stopniu mamy na niego wpływ, możemy mu zapobiec?
K.D. Profilaktyka, jak w każdym przypadku nowotworów, jest bardzo istotna. Unikajmy używek, wprowadzajmy dietę bogatą w tzw. antyutleniacze (wymiatacze wolnych rodników), czyli warzywa i owoce, dbajmy o właściwą higienę jamy ustnej.
W przypadku nowotworów głowy i szyi równie ważne jest mycie rąk przed i po skorzystaniu z toalety. Dzięki temu zmniejsza się ryzyko przeniesienia wirusa HPV z dłoni (którą mogliśmy dotknąć zakażonej osoby lub zanieczyszczonych przedmiotów) na własne okolice intymne. Ponadto należy pamiętać, aby nie korzystać z tych samych przedmiotów do higieny intymnej (ręczniki, gąbki).
J.R. Dziękuję za rozmowę.
#wrozmowiez
